Ugoda zawarta z pacjentem pozwala szpitalowi zakończyć spór dotyczący szkody medycznej bez oczekiwania na prawomocny wyrok sądu. Nie oznacza jednak, że sprawa odpowiedzialności finansowej zostaje definitywnie zamknięta. Po wypłacie uzgodnionej kwoty szpital może stanąć przed kolejnym problemem: czy przysługuje mu roszczenie regresowe wobec lekarza, pielęgniarki lub innej osoby odpowiedzialnej za zdarzenie?
Regres ma szczególne znaczenie w przypadku placówek, które wypłacają pacjentom odszkodowania lub zadośćuczynienia, a następnie analizują możliwość odzyskania poniesionych kosztów. Nie każda ugoda daje jednak podstawę do skutecznego dochodzenia zwrotu pieniędzy. Znaczenie mają zasady odpowiedzialności cywilnej, treść porozumienia, sposób ustalenia winy oraz relacja między szpitalem a ubezpieczycielem.
Czym jest regres i kiedy szpital może go dochodzić?
Roszczenie regresowe polega na żądaniu zwrotu całości lub części kwoty wypłaconej wcześniej osobie poszkodowanej. W sprawach medycznych może dotyczyć sytuacji, w której szpital zaspokoił roszczenia pacjenta, a następnie chce rozliczyć odpowiedzialność z osobą, której działanie lub zaniechanie doprowadziło do szkody (kilka dodatkowych informacji tutaj).
Podstawą prawną może być art. 441 Kodeksu cywilnego. Przepis reguluje odpowiedzialność kilku osób za tę samą szkodę oraz możliwość rozliczeń między współodpowiedzialnymi. Z kolei art. 430 Kodeksu cywilnego może stanowić podstawę odpowiedzialności szpitala za szkodę wyrządzoną przez personel działający pod jego kierownictwem i na jego rachunek.
W przypadku pracownika zatrudnionego na umowę o pracę należy dodatkowo uwzględnić art. 120 Kodeksu pracy. Jeżeli pracownik wyrządzi szkodę osobie trzeciej przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, odpowiedzialność wobec poszkodowanego ponosi pracodawca. Pracodawca może następnie dochodzić roszczeń od pracownika na zasadach określonych w prawie pracy.
W praktyce konieczne jest więc ustalenie podstawy zatrudnienia, charakteru wykonywanych czynności oraz tego, czy zachodzą przesłanki odpowiedzialności regresowej.
Czy ugoda z pacjentem wystarczy do dochodzenia regresu?
Samo zawarcie ugody nie przesądza o odpowiedzialności lekarza ani innego członka personelu. Ugoda jest porozumieniem stron, które służy zakończeniu sporu lub usunięciu niepewności dotyczącej roszczeń. Może zostać zawarta również wtedy, gdy szpital nie przyznaje się do popełnienia błędu medycznego.
Jeżeli placówka wypłaca pacjentowi określoną kwotę, musi wykazać, że istnieje podstawa do obciążenia inną osobę częścią poniesionych kosztów. Nie wystarczy samo przedstawienie dokumentu potwierdzającego wypłatę.
W postępowaniu regresowym znaczenie mogą mieć następujące okoliczności:
- Istnienie zdarzenia, za które dana osoba ponosi odpowiedzialność cywilną.
- Wykazanie związku przyczynowego między działaniem lub zaniechaniem a szkodą pacjenta.
- Ustalenie, czy wypłacona kwota odpowiadała rzeczywistemu zakresowi odpowiedzialności szpitala.
- Ustalenie, czy ugoda została zawarta na warunkach uzasadnionych okolicznościami sprawy.
- Sprawdzenie, czy nie występują ograniczenia wynikające z przepisów prawa pracy, umowy lub ochrony ubezpieczeniowej.
Jeżeli szpital zawarł ugodę wyłącznie z przyczyn organizacyjnych, bez przeprowadzenia analizy odpowiedzialności, późniejsze dochodzenie regresu może być trudniejsze. Osoba, od której żąda się zwrotu pieniędzy, może kwestionować zarówno samą odpowiedzialność, jak i wysokość wypłaconej kwoty.
Regres a odpowiedzialność pracownika i lekarza współpracującego na B2B
Inaczej wygląda sytuacja lekarza zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, a inaczej specjalisty współpracującego ze szpitalem w ramach działalności gospodarczej. W pierwszym przypadku zastosowanie mają przepisy prawa pracy. Odpowiedzialność pracownika wobec pracodawcy za szkodę wyrządzoną nieumyślnie jest co do zasady ograniczona do wysokości określonej w art. 119 Kodeksu pracy. Przy szkodzie wyrządzonej umyślnie pracownik odpowiada w pełnej wysokości.
W przypadku współpracy B2B kluczowe znaczenie mają postanowienia umowy. Należy sprawdzić, czy lekarz zobowiązał się do naprawienia szkód wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, a także czy posiada własną polisę OC.
Nie można jednak przyjmować, że każda umowa B2B automatycznie przenosi na lekarza pełną odpowiedzialność za każde roszczenie pacjenta. Konieczne jest ustalenie rzeczywistej podstawy prawnej odpowiedzialności i zakresu zobowiązań kontraktowych.
Znaczenie polisy OC przy ugodzie i roszczeniu regresowym
Szpital powinien uwzględnić warunki ubezpieczenia jeszcze przed zawarciem ugody. Wiele umów OC przewiduje określone zasady postępowania w przypadku zgłoszenia roszczenia. Mogą one wymagać niezwłocznego poinformowania ubezpieczyciela oraz uzyskania jego stanowiska przed uznaniem roszczenia lub zawarciem ugody.
Nieprzestrzeganie tych zasad może wywołać spór o zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela. Nie każda nieuzgodniona ugoda powoduje automatyczną utratę ochrony, ale może utrudnić rozliczenie szkody, szczególnie jeśli jej warunki nie odpowiadają rzeczywistej odpowiedzialności cywilnej szpitala.
Przed zawarciem ugody warto sprawdzić:
- Czy zdarzenie zostało zgłoszone ubezpieczycielowi w wymaganym terminie.
- Czy ubezpieczyciel uczestniczy w ocenie zasadności roszczenia pacjenta.
- Czy umowa wymaga jego zgody na zawarcie ugody.
- Czy wypłata mieści się w zakresie ochrony i dostępnej sumy gwarancyjnej.
- Czy polisa obejmuje odpowiedzialność za działania wszystkich osób uczestniczących w udzielaniu świadczeń.
Trzeba również rozróżnić regres szpitala wobec personelu od ewentualnego roszczenia ubezpieczyciela wobec sprawcy szkody. Są to odrębne zagadnienia. Ubezpieczyciel może dochodzić zwrotu wypłaconego świadczenia tylko wtedy, gdy istnieje odpowiednia podstawa prawna, na przykład przewidziany ustawą przypadek regresu.
Jak ograniczyć ryzyko sporu po zawarciu ugody?
Szpital powinien dokumentować przebieg postępowania likwidacyjnego. Istotne są opinie medyczne, analiza dokumentacji, stanowisko ubezpieczyciela oraz uzasadnienie wysokości proponowanej kwoty. Jeżeli ugoda ma zakończyć spór, warto również precyzyjnie określić, jakie roszczenia pacjenta zostają zaspokojone.
Osobnej analizy wymaga kwestia ewentualnego regresu. Nie należy zakładać, że samo zawarcie ugody pozwala obciążyć lekarza lub pielęgniarkę kosztami wypłaty. Odpowiedzialność każdej osoby trzeba ustalić na podstawie właściwych przepisów i dowodów.
Podsumowując, ugoda z pacjentem nie zamyka automatycznie możliwości dochodzenia regresu przez szpital. Nie tworzy jednak również samodzielnej podstawy do żądania zwrotu pieniędzy od personelu. Prawidłowe rozliczenie wymaga wykazania odpowiedzialności, uwzględnienia rodzaju zatrudnienia oraz sprawdzenia warunków polisy OC. Właśnie dlatego decyzję o ugodzie warto poprzedzić analizą prawną i ubezpieczeniową.
